„Me ćorav o bakri…“, „Ako ćorentut, Ciganora Čergara…“, „Dikh manđe dikh po vast Ciganko…“ Akala si e đilja save but manuša đilaben ane proslave, ane amalikane mreže thaj ane viralno klipora. But droma dikhonpe sar asajmaće, numaj pala ljende garadon e stereotipora thaj e predrasude prekal e Roma.

Akale điljen majbaro uticaj den kana oljen đilaben e pindžarde persona saven pratin but terne manuša. Akava sadržajo šaj te zurarel e stavora, te del zori ki percepcija thaj te mukel bari vurma ane čhavore thaj e terne.

I psihološkinja Stela Burzanović phenol kaj trendora save mothonpe prekal e amalikane mreže, e đilja thaj o interneto muken vurma, a majbut pe e terne adolescentora save roden te arakhenpe, te đanen piro personalo thaj te haljoven i lumija thaj o trujalipe.

„Kana ćera lafi katar e trendora, kotar kova so motholpe, vi kaj von menjonpe, prekal e amalikane mreže thaj e đilja ano interneto von muken vurma. A majbut kana vaćara katar e terne adolescentora kana von roden te arakhenpe thaj te đanen piro personalo thaj haljovipe e lumijako thaj lenđe trujalipasko, kova đanol te ćerol zor pe pojedincora thaj pe ljese relacie.“

E stereotipora e Romendar ani muzika ninaj neve. Von beršenca egzistirin ane popularno đilja save but manuša đilaben bi gođasa so značil kova so đilaben.

Na samo kaj e Roma ane kala đilja mothonpe ano bilaćho konteksto – prekal e stereotipora kaj ćoren, mangen jase ćoren e manušen, a e Romnja mothodonpe stereotipno sar e romnja kaj dikhen ano vast jase sar provokativno thaj bilaćho mothojpe ane spotora. Ane đilja but droma vastarolpe vi o alav „Cigan“, savo avol katar e Grecijaći čhib thaj značil „biazbade“, thaj kova e Romenđe si bilaćho alav.

I psihološkinja Burzanović phenol kaj kala stereotipora save banđe prezentirin e Romen siljen đungalo zor ane Roma, a majbut pe čhavore thaj e terne.

„Muken vurma, te phena, na samo ano psihičko stanje e pojedincorenđe agja vi ljese relacijasa po trujalipe kaj šaj avol đi ke ljengo phanljipe, jase đi ko ljengo afektivno, agresivno reagiripe, agja vi ane relacie ani bući jase e amaljenca, bilo safar. Đanol pe jekh rig te avol zor negativno pe pojedincora thaj te ciknarol ljenđi interakcija ane kova socijalno smislo ke pojedincora.“

I glavno uloga ani prevencija buvljaripasko stereotiporengo thaj pale predrasude siljen o dad thaj i dej save pire primeresa sikaven e čhavoren te poštujin thaj sar te marenpe mamuj i diskriminacija. Kova značil te ćhon sama savi muzika ašunen thaj te đanen e čhavore savi muzika šajin vi von te ašunen.

„I familija si o cilco thaj i baza palo kompletno psihofizičko zuravdipe e čhavorengo thaj o haljovipe trujalipasko. Goljese phendem kova ko agor: kaj amen, e purane, trubu te ava modelo. Ane familije ni trubul te avol bilo safar diskriminacija, ulavdipe thaj aver, nego te avol amen paćivalipe, korkipaćivalipe thaj paćivalipe avere manušenđe. Agja kaj angluni si i familija, a napal đal i sikavni, amalipe, medijumora – te šaj savore te ćera bući ko pađipe bilo safar predrasudengo thaj diskriminacijako.“

E stereotipora, predrasude thaj xoljardipe prekal e Roma ninaj samo ane đilja. Von šajin te arakhadon vi ande aver formatora. Te škirisardam ano YouTube „Roma asajpe“, ka arakha e snimkora save prasan e Romen, a but cara manuša gindisaren da li si kola snimkora čače asajmaće.

Goljese, anglal paj ni đilaben jase bićhaljen khaj đilji, dikhen safar poruka tumen bićhaljen averenđe.

VIDEO PRILOGO: https://youtu.be/nIreAlRPNhc?si=stUH7Zvi_qCKQCPn